Η Ψυχική Υγεία είναι ένας κρίσιμος τομέας της Δημόσιας Υγείας. Το δύσκολο αυτό έργο ανέλαβε η Ζωή Ράπτη, πρώτη υφυπουργός Υγείας με αποκλειστική αρμοδιότητα την Ψυχική Υγεία και τις εξαρτήσεις. Κατά τη διάρκεια της θητείας της, ολοκληρώθηκε το πρώτο Εθνικό Στρατηγικό Σχέδιο για την Ψυχική Υγεία. Η Ζωή Ράπτη φέρνει στο προσκήνιο σημαντικές πτυχές της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης και αναδεικνύει την Εθνική Στρατηγική για την Προστασία των Ανηλίκων από τον εθισμό στο διαδίκτυο και τα social media.
Συνέντευξη στη ΜΑΡΙΑ ΓΚΟΥΡΤΣΙΛΙΔΟΥ
Διατελέσατε η πρώτη υφυπουργός Υγείας με αρμοδιότητα την Ψυχική Υγεία και τις εξαρτήσεις. Κατά τη θητεία σας ολοκληρώθηκε το πρώτο σχετικό Εθνικό Στρατηγικό Σχέδιο. Ποια έργα και δράσεις αυτού του Σχεδίου έχουν υλοποιηθεί;
Όταν σχεδιάσαμε το πρώτο Εθνικό Στρατηγικό Σχέδιο για την Ψυχική Υγεία, στόχος μας ήταν να περάσουμε από αποσπασματικές παρεμβάσεις σε μια ολοκληρωμένη πολιτική πρόληψης, έγκαιρης παρέμβασης και υποστήριξης. Δώσαμε ιδιαίτερη έμφαση στην παιδική και εφηβική Ψυχική Υγεία, ενώ παράλληλα αναπτύξαμε υπηρεσίες που καλύπτουν τις ανάγκες του συνόλου του πληθυσμού.
Στο πλαίσιο αυτό δημιουργήθηκαν 106 νέες, δωρεάν, δομές σε ολόκληρη τη χώρα, οι οποίες παρέχουν ψυχολογική υποστήριξη, συμβουλευτική, πρόληψη και θεραπευτική φροντίδα και καλύπτουν κρίσιμες ανάγκες που αφορούν την άνοια και το Alzheimer, τον αυτισμό, τις διαταραχές πρόσληψης τροφής, την έγκαιρη παρέμβαση στην ψύχωση, καθώς και την υποστήριξη εργαζομένων και θυμάτων ενδοοικογενειακής βίας και κακοποίησης.
Μια από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις του υπουργείου Υγείας είναι και η λειτουργία της Τηλεφωνικής Γραμμής Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης 10306, η οποία παρέχει δωρεάν και ανώνυμη ψυχολογική υποστήριξη όλο το 24ωρο, 365 ημέρες τον χρόνο. Η γραμμή αυτή αποδείχθηκε ιδιαίτερα πολύτιμη σε περιόδους κρίσεων, από την πανδημία έως τις φυσικές καταστροφές και τις πυρκαγιές.
Η Ψυχική Υγεία βρίσκεται, πλέον, ψηλά στην ατζέντα της δημόσιας πολιτικής. Τι έχει αλλάξει τα τελευταία χρόνια και ποια είναι τα επόμενα βήματα της μεταρρύθμισης;
Η Ψυχική Υγεία δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως μια απομονωμένη υγειονομική υπηρεσία, αλλά ως μια οριζόντια δημόσια πολιτική που συνδέεται με την εκπαίδευση, την εργασία, την κοινωνική συνοχή και την ποιότητα ζωής.
Με τον νόμο για την ψυχιατρική μεταρρύθμιση προωθήσαμε σημαντικές θεσμικές αλλαγές, με στόχο ένα αποκεντρωμένο, συμπεριληπτικό και ανθρωποκεντρικό σύστημα φροντίδας. Ενισχύσαμε τις κοινοτικές δομές και την πρωτοβάθμια φροντίδα Ψυχικής Υγείας, ώστε να προχωρήσει η αποϊδρυματοποίηση, διασυνδέσαμε την Ψυχική Υγεία με την εκπαίδευση και την εργασία και αξιοποιήσαμε τις δυνατότητες της ψηφιακής τεχνολογίας.
Παράλληλα, προχωρήσαμε σε μια ιστορική μεταρρύθμιση στον τομέα των εξαρτήσεων, ενοποιώντας τους φορείς πρόληψης, θεραπείας και κοινωνικής επανένταξης σε ένα ενιαίο πλαίσιο λειτουργίας. Στόχος μας είναι η παροχή ολοκληρωμένων υπηρεσιών σε κάθε πολίτη, με έμφαση όχι μόνο στην αντιμετώπιση των εξαρτήσεων από ουσίες, αλλά και των σύγχρονων εξαρτητικών συμπεριφορών, όπως ο εθισμός στο διαδίκτυο και ο τζόγος.
Ταυτόχρονα, αναπτύσσονται οι Μονάδες Ολικής Φροντίδας Ψυχικής Υγείας, σχεδόν σε κάθε περιφερειακή ενότητα της χώρας, με χρηματοδότηση από το ΕΣΠΑ και στόχο την παροχή ολοκληρωμένων υπηρεσιών είτε στις δομές είτε κατ’ οίκον. Η αναδιοργάνωση των υπηρεσιών ολοκληρώνεται εντός του 2026, ενώ έως το 2027 θα βρίσκεται σε πλήρη λειτουργία το Εθνικό Δίκτυο Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας. Με το νέο θεσμικό πλαίσιο επιδιώκουμε να μειώσουμε τις ανισότητες, να ενισχύσουμε την πρόληψη και να διαμορφώσουμε μια κοινωνία φροντίδας, αποδοχής και ανθεκτικότητας.
Η Ψυχική Υγεία των παιδιών και των εφήβων δοκιμάζεται από νέες προκλήσεις, όπως η υπερβολική χρήση των social media και ο εθισμός στο διαδίκτυο. Ποια μέτρα λαμβάνονται για την προστασία των ανηλίκων;
Με ανησυχεί ιδιαίτερα, γιατί δεν πρόκειται πλέον για ένα μεμονωμένο φαινόμενο, αλλά για μια πραγματικότητα που επηρεάζει χιλιάδες οικογένειες. Η χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης ξεκινά από όλο και μικρότερες ηλικίες, ενώ οι ειδικοί καταγράφουν αύξηση περιστατικών άγχους, κοινωνικής απομόνωσης, διαταραχών ύπνου, δυσκολιών συγκέντρωσης και βίαιων συμπεριφορών.
Παράλληλα, φαινόμενα όπως το doomscrolling επηρεάζουν την αυτοεικόνα και τις κοινωνικές σχέσεις των παιδιών. Η τεχνολογία προσφέρει σημαντικές δυνατότητες, όμως η αξιοποίησή της πρέπει να γίνεται με όρους προστασίας της Ψυχικής Υγείας και της υγιούς ανάπτυξης των ανηλίκων.
Η Ελλάδα συμμετέχει ενεργά στην ευρωπαϊκή προσπάθεια για την προστασία των παιδιών από τον εθισμό στο διαδίκτυο και στα social media. Η εθνική στρατηγική για την προστασία των ανηλίκων περιλαμβάνει την πλατφόρμα Parco, την εφαρμογή Kids Wallet για τον έλεγχο του χρόνου χρήσης, το πρόγραμμα «Το κινητό στην τσάντα» στα σχολεία, καθώς και δράσεις ενημέρωσης για γονείς, εκπαιδευτικούς και μαθητές. Παράλληλα, προωθούνται αυστηρότεροι μηχανισμοί επιβεβαίωσης ηλικίας, ενισχυμένα εργαλεία γονικού ελέγχου και μεγαλύτερη ευθύνη των ψηφιακών πλατφορμών για την προστασία των ανηλίκων.
Επίσης, το Υπουργείο Υγείας χρηματοδοτεί πρόγραμμα ψυχοκοινωνικής παρέμβασης για την παραβατικότητα ανηλίκων, διάρκειας 24 μηνών, με δύο εξειδικευμένα Κέντρα Ημέρας σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη.
Παράλληλα, υλοποιείται η Πρωτοβουλία για την Ψυχική Υγεία Παιδιών και Εφήβων, ένα 5ετές πρόγραμμα που αναπτύσσεται από το Υπουργείο σε συνεργασία με το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Στόχος του είναι η εκπαίδευση επαγγελματιών Ψυχικής Υγείας, εκπαιδευτικών και δικαστικών λειτουργών, η ενίσχυση των υποδομών και η βελτίωση της πρόληψης, της έγκαιρης αναγνώρισης αναγκών και της θεραπευτικής φροντίδας παιδιών και εφήβων. Οι πρωτοβουλίες αυτές συμπληρώνουν την Εθνική Στρατηγική για την Παραβατικότητα των Ανηλίκων, η οποία περιλαμβάνει παρεμβάσεις στο σχολικό περιβάλλον, αλλά και ευρύτερες δράσεις στήριξης της οικογένειας και της κοινότητας.
Στο ίδιο πλαίσιο, ο πρωθυπουργός ανακοίνωσε ότι η Ελλάδα θα προχωρήσει στην απαγόρευση πρόσβασης στα social media για παιδιά κάτω των 15 ετών, ενώ και σε ευρωπαϊκό επίπεδο προχωρά η ευρύτερη πρωτοβουλία για τη θέσπιση της ψηφιακής ηλικίας ενηλικίωσης.
