Γράφει η Ελένη Κονιαρέλλη – Σιακή
Ακούγοντας τη φράση: «Ξύπνησε πάλι ο Εγκέλαδος…», τη σκέψη µας ταράζει ένας σκοτεινός φόβος και άσχηµες µνήµες µας κυριεύουν κάθε φορά, γιατί σκεπτόµαστε ότι ο θηριώδης Τιτάνας Εγκέλαδος µετακινήθηκε πάλι στη θέση του κάτω από την Αίτνα.
Είναι γνωστό ότι στα πολύ παλιά χρόνια, κάθε φορά που οι Αρχαίοι µας πρόγονοι δυσκολεύονταν να εξηγήσουν κάποια παράξενα και δύσκολα φυσικά φαινόµενα που συνέβαιναν γύρω τους, επινοούσαν έναν καινούργιο Μύθο και έξυπνα κάλυπταν το κενό της άγνοιας που υπήρχε τότε για πολλά πράγµατα. Και για τον Εγκέλαδο ο Μύθος λέει:
Ο ΕΓΚΕΛΑ∆ΟΣ στη Μυθολογία
Έχουµε ακούσει ή έχουµε χρησιµοποιήσει µερικές φορές τη λέξη «Εγκέλαδος» όταν γίνεται ένας σεισµός. Μαθαίνουµε ότι η προέλευση της λέξης, µας έρχεται από την Αρχαιότητα. Ετυµολογικά, είναι πιθανό να αποτελεί σύντµηση των δύο λέξεων: έγκειµαι + λας, που σηµαίνει, είµαι εγκαταστηµένος στα πετρώµατα, στον στερεό φλοιό της γης.
Όµως η Μυθολογία δεν σταµατά εδώ. Προχωρεί πιο βαθιά στην εξήγηση της λέξης και µας γνωρίζει ότι, ο Εγκέλαδος ήταν αρχηγός των Γιγάντων, γιος του Τάρταρου και της Γαίας, και έπαιξε σηµαντικό ρόλο στη Γιγαντοµαχία, δηλαδή τη µάχη του ∆ία και των Θεών ενάντια στους Γίγαντες, στην οποία οι Γίγαντες έπαθαν µεγάλη πανωλεθρία όταν άρχισαν να τους σκοτώνουν έναν-έναν µε διάφορους τρόπους. Σύµφωνα µε τις καταγραφές που υπάρχουν, ο Εγκέλαδος τραυµατίστηκε θανάσιµα κατά τη διάρκεια της µάχης. Οι Αρχαίοι Έλληνες πίστευαν πως όταν γινόταν σεισµός, ο Εγκέλαδος είχε θυµώσει και επειδή ήταν πολύ µεγάλος, τράνταζε όλη τη γη. Ήταν ένα πλάσµα τεραστίων διαστάσεων µε υπερβολική δύναµη!
Για τον θάνατο του Εγκέλαδου υπάρχουν πολλές παραδόσεις. Μία από αυτές µας λέει ότι κατακεραυνώθηκε από τον ∆ία γιατί κινήθηκε εναντίον του (του ∆ία). Μία άλλη µας λέει ότι τον σκότωσε ο Σειλινός που ήταν ακόλουθος του ∆ιονύσου. Όµως από τις παραπάνω παραδόσεις επικρατέστερη θεωρείται εκείνη που µας λέει ότι ο Εγκέλαδος φονεύτηκε από τη Θεά Αθηνά, η οποία αφού τον έτρεψε σε φυγή, έριξε επάνω του τη Σικελία ή το όρος Αίτνα, µε το οποίο τον καταπλάκωσε.
Μαθαίνουµε ότι ο Εγκέλαδος όταν κινείται και αναστενάζει µέσα στον τάφο του, καθώς προσπαθεί να ελευθερωθεί, προκαλεί εκρήξεις ηφαιστείων και σεισµούς, και από τον κρατήρα του βγαίνει καπνός και λάβα. Έτσι ο Εγκέλαδος έγινε συνώνυµο του σεισµού.
Όµως υπάρχει και µία άλλη αναφορά για τον Εγκέλαδο, αυτή του Παυσανία, που µας λέει ότι η Αθηνά τον σκότωσε ρίχνοντας επάνω του το τέθριππο άρµα της. Αυτή την εκδοχή προτιµούσαν πιο πολύ οι καλλιτέχνες της Αρχαιότητας, και γι’ αυτό τον απαθανάτιζαν σε πολλές µετώπες Αρχαίων Ναών όπως στον Παρθενώνα, και στον Ναό του Απόλλωνα στους ∆ελφούς. Επίσης παραστάσεις του αγώνα της Αθηνάς µε τον Εγκέλαδο βρίσκονται σε πολλά αγγεία, αλλά και στόλιζαν τον πέπλο της Αθηνάς στα Παναθήναια!
Από τα παραπάνω µαθαίνουµε ότι ο Εγκέλαδος ήταν για τους Αρχαίους Έλληνες µία ανθρωπόµορφη Θεότητα αλλά και µία αρχική σκέψη της έννοιας του σεισµού και µάλιστα του ηφαιστειακού από τον οποίο έχει υποφέρει πάρα πολύ ο ελλαδικός χώρο. Μετά από αυτή την αρχική αντίληψη για τον Εγκέλαδο βλέπουµε ακόµα ότι ο Τιτάνας αυτός, απέκτησε µε την Έχιδνα πολλά παιδιά που είναι: Οι Γοργόνες, η Σφίγγα, η Λερναία Ύδρα, ο Κέρβερος, και άλλα πολλά «µυθικά τέρατα» που όλα είναι «γεωλογικά φαινόµενα», που ταλαιπώρησαν σκληρά τους Αρχαίους Έλληνες.
Ο ΕΓΚΕΛΑΔΟΣ στην ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ
Αφού είδαµε πολλά για τον Εγκέλαδο στη Μυθολογία µας, θα προσθέσουµε εδώ λίγα λόγια για τον Εγκέλαδο στην Αστρονοµία:
Ο Εγκέλαδος (∆ορυφόρος)
Ανακαλύφτηκε από τον Ουίλιαµ Χέρσελ (κατά την πρώτη του χρήση του τηλεσκοπίου 1,2 µ.) στις 28 Αυγούστου 1789. Είναι φυσικός δορυφόρος του Κρόνου. Έχει διαστάσεις 513,2 x 502,8 x 496,6 km. Έχει µέση ακτίνα: 252,1 Km.
Ελάχιστα πράγµατα ήταν γνωστά για το ουράνιο αυτό σώµα, µέχρι την προσέγγισή του από τα ∆ιαστηµόπλοια «Βόγιατζερ» το 1980 και το 1981. Αποδείχτηκε τότε ότι, αυτός ο φυσικός δορυφόρος του Κρόνου ο Εγκέλαδος, είναι ένα απόλυτα λευκό σώµα από πάγο και η διάµετρός του ήταν µικρότερη από την µέχρι τότε γνωστή.
Το ∆ιαστηµόπλοιο «Κασσίνι», απάντησε από το 2004 µέχρι σήµερα, σε πολλά ερωτήµατα που είχαν προκύψει µετά τις αποστολές των άλλων ∆ιαστηµοπλοίων. Ανακάλυψε ένα «λοφίο» από υδρατµούς ή µικρές σταγόνες νερού να υψώνεται επάνω από τη νότια πολική πλευρά του δορυφόρου, πράγµα που, σε συνδυασµό µε τη διαφυγή εσωτερικής θερµότητας και των ελαχίστων κρατήρων που υπάρχουν στην περιοχή, δείχνει ότι ο Εγκέλαδος της Αστρονοµίας, είναι σήµερα γεωλογικώς ενεργός!
Μετά από τις παραπάνω πληροφορίες, «επιστρέφουµε» στο σοβαρό θέµα των τελευταίων εβδοµάδων, δηλαδή, στις συνεχείς σεισµικές δονήσεις που τροµάζουν τους κατοίκους της Σαντορίνης και των γύρω από αυτήν νησιών, αλλά και όλων των κατοίκων της χώρας µας. Πολλοί επιστήµονες σεισµολόγοι, γεωλόγοι, ηφαιστειολόγοι… Έλληνες και ξένοι, προσπαθούν να διαπιστώσουν από πού προέρχονται αυτοί οι σεισµοί. Είναι από ρωγµές και καταρρεύσεις ή µήπως βρυχάται κάποιο ηφαίστειο έτοιµο να εκραγεί και να καταστρέψει ό,τι βρει στην πορεία της απειλητικής του λάβας; Ο καθηγητής Ηφαιστειολογίας Μάικ Μπάρτον του Πανεπιστηµίου του Μάντζεστερ, δήλωσε:
«Τα σήµατα της παραµόρφωσης της σεισµικότητας, φαίνεται να συνάδουν περισσότερο σε µία µαγµατική διαδικασία ηφαιστείου, παρά σε τεκτονική…».
Ας ελπίσουµε ότι θα τελειώσουν σύντοµα αυτές οι ηµέρες της αγωνίας και της αναµονής µε τον πλέον καλύτερο και κυρίως ανώδυνο τρόπο, για τα γραφικά αυτά νησιά των Κυκλάδων, που από την Αρχαιότητα µέχρι σήµερα ακροβατούν επάνω στην τεντωµένη κλωστή της πρωτόγνωρης οµορφιάς και του παρατεταµένου και απροσµέτρητου κινδύνου.
