Από την έντυπη έκδοση της εβδομαδιαίας εφημερίδας ΝΟΤΙΕΣ ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ – 16/09/2026
Γράφει ο Στάθης Παρασκευάς
Η πραγματική αξία μιας ιδιωτικής επένδυσης δεν είναι μόνο όσα χρήματα βάζει ο ιδιώτης. Είναι και όσα χρήματα δεν χρειάζεται να βάλει το Δημόσιο. Η σύγκριση του ΑΕΝΑΟΝ στο Φάληρο με το Μητροπολιτικό Πάρκο του The Ellinikon προσφέρει ένα σπάνιο πραγματικό παράδειγμα για να μετρήσουμε αυτή τη διαφορά..
Πόσο κοστίζει πραγματικά σε μια πόλη να αποκτήσει ένα μεγάλο μητροπολιτικό πάρκο; Η απάντηση μοιάζει εύκολη. Όσο κοστίζει η κατασκευή του. Μόνο που αυτό είναι ένα μέρος του λογαριασμού.
Η περίπτωση του Φαληρικού Όρμου είναι ίσως το καλύτερο ελληνικό παράδειγμα. Το 2016 εγκρίθηκαν 150 εκατ. ευρώ για την Α’ Φάση της ανάπλασης. Η σύμβαση υπογράφηκε το 2017 και η Περιφέρεια Αττικής έχει αναφέρει ότι για τη συγκεκριμένη φάση διατέθηκαν τελικά 104,37 εκατ. ευρώ.
Τα χρήματα αυτά όμως, δεν κατασκεύασαν το πάρκο. Χρηματοδότησαν τις υποδομές που ήταν απαραίτητες για να μπορεί στη συνέχεια να δημιουργηθεί το πάρκο. Οδικά και αντιπλημμυρικά έργα, αποχέτευση και άλλες τεχνικές παρεμβάσεις.
Η σύμβαση καθυστέρησε 10 χρόνια
Χρειάστηκε να φτάσουμε στον Σεπτέμβριο του 2026 για να υπογραφεί η σύμβαση κατασκευής του Μητροπολιτικού Πάρκου ΑΕΝΑΟΝ. Ένα έργο 741 στρεμμάτων, με συμβατικό τίμημα περίπου 241,6 εκατ. ευρώ χωρίς ΦΠΑ και ορίζοντα ολοκλήρωσης 30 μηνών. Από την πρώτη μεγάλη χρηματοδοτική απόφαση έως την προβλεπόμενη παράδοση του πάρκου το 2029 θα έχουν περάσει περίπου δεκατρία χρόνια.
Δεν υπάρχει τίποτε μεμπτό σε αυτό. Το ΑΕΝΑΟΝ είναι ένα μεγάλο και σύνθετο δημόσιο έργο που μπορεί να αλλάξει το φαληρικό μέτωπο. Η διαδρομή του, όμως, δείχνει στην πράξη πόσο δημόσιο κεφάλαιο, πόσες υποδομές και πόσος χρόνος απαιτούνται μέχρι μια πόλη να αποκτήσει έναν μεγάλο μητροπολιτικό χώρο.
Την ίδια ώρα λίγο νοτιότερα
Και τότε αποκτά πραγματικό ενδιαφέρον αυτό που συμβαίνει λίγα χιλιόμετρα νοτιότερα. Στο The Ellinikon δημιουργείται ένα Μητροπολιτικό Πάρκο 2.000 στρεμμάτων, σχεδόν 2,7 φορές μεγαλύτερο από το ΑΕΝΑΟΝ, με εκτίμηση συνολικού κόστους περίπου 250 εκατ. ευρώ. Στο Φάληρο, η σύμβαση για την κατασκευή του ΑΕΝΑΟΝ ανέρχεται σε 241,6 εκατ. ευρώ χωρίς ΦΠΑ.
Τα ποσά βρίσκονται, επομένως, περίπου στην ίδια τάξη μεγέθους. Η διαφορά βρίσκεται κυρίως στην κλίμακα των δύο έργων. Στο The Ellinikon δημιουργείται ένας δημόσια προσβάσιμος χώρος σχεδόν τριπλάσιας έκτασης. Στο ΑΕΝΑΟΝ προβλέπονται περίπου 4.000 δέντρα, ενώ στο The Ellinikon Park περισσότερα από 30.000, σχεδόν οκταπλάσια, μαζί με περίπου 3,3 εκατομμύρια φυτά.
Η σύγκριση γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρουσα αν κοιτάξει κανείς όχι μόνο τι κατασκευάζεται, αλλά και τι χρειάστηκε να προηγηθεί. Στο Φάληρο, πριν από τη σημερινή σύμβαση του ΑΕΝΑΟΝ, είχαν ήδη απαιτηθεί περισσότερα από 100 εκατ. ευρώ για δημόσιες υποδομές. Δεν πρόκειται για κόστος κατασκευής του ίδιου του πάρκου. Είναι όμως πραγματικό δημόσιο κεφάλαιο που χρειάστηκε ώστε να καταστεί δυνατή η σημερινή ανάπλαση.
Μια κεφαλαιώδης διαφορά
Στο the Ellinikon συμβαίνει κάτι διαφορετικό. Το πάρκο εντάσσεται σε ένα ευρύτερο ιδιωτικά χρηματοδοτούμενο πρόγραμμα υποδομών. Η υπογειοποίηση της Ποσειδώνος, το νέο οδικό δίκτυο, τα δίκτυα κοινής ωφέλειας, οι πεζόδρομοι και οι ποδηλατικές διαδρομές αποτελούν μέρος της ανάπτυξης και όχι έναν προηγούμενο λογαριασμό που έπρεπε να εξοφλήσει το Δημόσιο για να μπορεί στη συνέχεια να δημιουργηθεί το πάρκο.
Το πραγματικό ερώτημα επομένως είναι πόσο αξίζει για την πόλη το γεγονός ότι αυτόν τον λογαριασμό δεν χρειάζεται να τον πληρώσει το Δημόσιο;
Τα 250 εκατομμύρια είναι μόνο η αρχή
Το αρχικό κόστος είναι μόνο ο πρώτος λογαριασμός. Υπάρχουν ακόμη οι υποδομές και, κυρίως, ο λογαριασμός που αρχίζει όταν τελειώσει η κατασκευή.
Πράσινο και κηποτεχνία, νερό και άρδευση, καθαριότητα, φύλαξη, ενέργεια, φωτισμός, τεχνική συντήρηση και περιοδικές αντικαταστάσεις εξοπλισμού. Αυτό είναι το OPEX, οι λειτουργικές δαπάνες ενός μεγάλου πάρκου.
Η ευρωπαϊκή εμπειρία δείχνει ότι κάθε άλλο παρά αμελητέες είναι. Σε έκθεση του Joint Research Centre της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αναφέρεται, ως χαρακτηριστικό παράδειγμα, ότι στο Βερολίνο το μέσο ετήσιο κόστος συντήρησης χώρων πρασίνου κυμαίνεται περίπου από 2 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο για απλούστερους χώρους, έως 7 ευρώ για χώρους με πιο δαπανηρές υποδομές.
Το κόστος συνεχίζεται επί δεκαετίες
Οι αριθμοί αυτοί δεν μπορούν να μεταφερθούν μηχανιστικά ούτε στο Φάληρο ούτε στο Ελληνικό. Δείχνουν όμως κάτι ουσιαστικό. Το κόστος ενός μεγάλου πάρκου δεν τελειώνει με την κατασκευή του. Συνεχίζεται κάθε χρόνο, επί δεκαετίες.
Και το ύψος του εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τον σχεδιασμό. Στο Ελληνικό περισσότερο από το 70% των ειδών είναι ιθαγενή ή προσαρμοσμένα στις τοπικές συνθήκες και περίπου το 70% της βλάστησης σχεδιάζεται ώστε να έχει ελάχιστες ανάγκες ποτίσματος. Το έξυπνο σύστημα άρδευσης έχει σχεδιαστεί για εξοικονόμηση νερού έως 90%, ενώ μονάδα επεξεργασίας λυμάτων μπορεί να παράγει έως 7.000 κυβικά μέτρα επεξεργασμένου νερού ημερησίως για μη πόσιμες χρήσεις. Παράλληλα, ο σχεδιασμός προβλέπει τη συντήρηση και την ανανέωση του εξοπλισμού σε βάθος χρόνου.
Δεν είναι λεπτομέρειες κηποτεχνίας, είναι οικονομία λειτουργίας. Υπάρχει όμως μια ακόμη σημαντικότερη διαφορά. Στο Ελληνικό ο λογαριασμός αυτός δεν περνά στον φορολογούμενο. Η LAMDA Development αναλαμβάνει το κόστος συντήρησης, καθαρισμού και φύλαξης του πάρκου.
Στο the Ellinikon η χρηματοδότηση δεν τελειώνει την ημέρα των εγκαινίων
Στα δημόσια έργα η εξασφάλιση των χρημάτων για την κατασκευή και η εξασφάλιση των πόρων για τη μακροχρόνια λειτουργία είναι δύο διαφορετικά ζητήματα. Στο Ελληνικό, αντίθετα, η δημιουργία και η μελλοντική λειτουργία του πάρκου βρίσκονται εξαρχής μέσα στην ίδια οικονομική εξίσωση. Το Δημόσιο δεν χρειάζεται ούτε να εξασφαλίσει το αρχικό κεφάλαιο ούτε να χρηματοδοτεί κάθε χρόνο τη λειτουργία του.
Ο λογαριασμός του χρόνου
Υπάρχει και ένας ακόμη λογαριασμός, δυσκολότερος να αποτιμηθεί, που είναι ο χρόνος και ο δημοσιονομικός χώρος.
Στο Φάληρο η δημόσια διαδικασία ξεκινά ουσιαστικά το 2016 και η σύμβαση κατασκευής του πάρκου υπογράφεται το 2026. Στο the Ellinikon οι κύριες κατασκευαστικές εργασίες υποδομής ξεκίνησαν το 2022, ενώ ήδη από τον Δεκέμβριο του 2021 είχε ανοίξει στο κοινό το Experience Park.
Αυτό δεν σημαίνει ότι «ο ιδιώτης είναι πάντα ταχύτερος από το Δημόσιο». Θα ήταν άδικη γενίκευση. Στις συγκεκριμένες δύο περιπτώσεις όμως, το Φάληρο χρειάστηκε περίπου μια δεκαετία δημόσιου σχεδιασμού, χρηματοδότησης και έργων υποδομής μέχρι να φτάσει στη σύμβαση του πάρκου, ενώ στο Ελληνικό η δημιουργία του πάρκου και των αναγκαίων υποδομών ενσωματώθηκε στο οικονομικό μοντέλο της επένδυσης.
Ο χρόνος έχει οικονομική αξία, το ίδιο και ο δημοσιονομικός χώρος. Κάθε εκατομμύριο δημόσιου ή ευρωπαϊκού χρήματος που δεν απαιτείται για ένα έργο μπορεί να χρησιμοποιηθεί κάπου αλλού: σε ένα σχολείο, ένα νοσοκομείο, μια αντιπλημμυρική υποδομή ή έναν άλλο δημόσιο χώρο.
Τι παίρνει τελικά η πόλη;
Αν βάλουμε τα δύο έργα δίπλα δίπλα, οι αριθμοί είναι αποκαλυπτικοί.
Στο Φάληρο έχουμε 741 στρέμματα, περίπου 4.000 δέντρα, σύμβαση 241,6 εκατ. ευρώ χωρίς ΦΠΑ και περισσότερα από 100 εκατ. ευρώ δημόσιων έργων υποδομής που είχαν προηγηθεί.
Στο the Ellinikon αντίστοιχα έχουμε 2.000 στρέμματα, περισσότερα από 30.000 δέντρα, περίπου 3,3 εκατομμύρια φυτά και εκτιμώμενο αρχικό κόστος περίπου 250 εκατ. ευρώ, ενώ οι ευρύτερες υποδομές και η μακροχρόνια συντήρηση εντάσσονται στο ιδιωτικό επενδυτικό μοντέλο.
Δεν είναι δύο απολύτως συγκρίσιμα έργα. Δεν χρειάζεται όμως να κατασκευάσουμε έναν τεχνητό δείκτη «ευρώ ανά στρέμμα» για να βγάλουμε νικητή.
Σχεδόν 2,7 φορές μεγαλύτερη έκταση. Περίπου οκταπλάσιος αριθμός δέντρων. Αρχικό κόστος περίπου της ίδιας τάξης μεγέθους. Χωρίς το κόστος δημιουργίας και μακροχρόνιας συντήρησης του πάρκου να περνά στον δημόσιο προϋπολογισμό.
Η αξία αυτού που δεν χρειάζεται να πληρώσεις
Κάπως έτσι αλλάζει και ο τρόπος με τον οποίο μπορούμε να αποτιμήσουμε μια επένδυση όπως το the Ellinikon.
Η αξία της δεν είναι μόνο τα δισεκατομμύρια που επενδύονται, οι θέσεις εργασίας, η επίδραση στο ΑΕΠ ή τα φορολογικά έσοδα. Υπάρχει και μια αξία που συνήθως δεν εμφανίζεται σε κανέναν πίνακα. Η αξία αυτού που δεν χρειάζεται να χρηματοδοτήσει το Δημόσιο.
Στην περίπτωση του Μητροπολιτικού Πάρκου, αυτή περιλαμβάνει το αρχικό κόστος δημιουργίας, τις αναγκαίες υποδομές, τον λογαριασμό συντήρησης δεκαετιών και τον δημοσιονομικό χώρο που δεν χρειάζεται να δεσμεύσει η Πολιτεία.
Όταν η πραγματική αξία είναι πολύ μεγαλύτερη
Δεν μπορούμε και δεν πρέπει να τα προσθέσουμε όλα και να εμφανίσουμε ένα αυθαίρετο τελικό ποσό. Μπορούμε όμως να καταλάβουμε ότι η πραγματική οικονομική αξία είναι πολύ μεγαλύτερη από τον αριθμό που εμφανίζεται δίπλα στη λέξη «κατασκευή».
Το ΑΕΝΑΟΝ είναι ένα πολύ σημαντικό έργο για την Αθήνα. Ίσως όμως προσφέρει και κάτι ακόμη που δεν είχε σχεδιαστεί να προσφέρει. Ένα πραγματικό μέτρο σύγκρισης για να αντιληφθούμε την αξία αυτού που συμβαίνει λίγα χιλιόμετρα νοτιότερα.
Γιατί η πραγματική αξία μιας ιδιωτικής επένδυσης δεν είναι μόνο όσα χρήματα βάζει.
Είναι και όσα χρήματα δεν χρειάζεται να βάλει το Δημόσιο για να κατασκευάσει, να λειτουργήσει και να διατηρήσει στον χρόνο αυτό που τελικά απολαμβάνει η πόλη.
Διαβάστε ειδήσεις για τα Νότια Προάστια Αττικής στο Notiesdiadromes.gr
Κάντε like στη σελίδα μας στο Facebook
