Από την έντυπη έκδοση της εβδομαδιαίας εφημερίδας ΝΟΤΙΕΣ ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ – 21/10/2026
Γράφει ο Στάθης Παρασκευάς
Ο Eero Saarinen πέθανε το 1961. Οκτώ χρόνια αργότερα εγκαινιάστηκε στην Αθήνα ένα από τα έργα που δεν πρόλαβε να δει ολοκληρωμένα. Ο Ανατολικός Αεροσταθμός του Ελληνικού.
Ένα κτίριο που έζησε την εποχή της μεγάλης ακμής των αεροπορικών ταξιδιών, στη συνέχεια γνώρισε την εγκατάλειψη μετά τη μεταφορά του αεροδρομίου στα Σπάτα και σήμερα ετοιμάζεται για μια δεύτερη ζωή. Όχι ως αεροδρόμιο, αλλά ως μέρος μιας καινούργιας πόλης.
Η ιστορία έχει μια ενδιαφέρουσα σύμπτωση. Ο Φινλανδοαμερικανός αρχιτέκτονας, δημιουργός του περίφημου TWA Flight Center στη Νέα Υόρκη και του αεροδρομίου Dulles στην Ουάσινγκτον, είχε διατυπώσει μια αρχή που μοιάζει να γράφτηκε για το σημερινό Ελληνικό. Όπως έλεγε «κάθε αρχιτεκτονικό έργο, πρέπει να σχεδιάζεται σε σχέση με το μεγαλύτερο σύνολο στο οποίο ανήκει. Η καρέκλα με το δωμάτιο, το δωμάτιο με το σπίτι, το σπίτι με τη γειτονιά και η γειτονιά με την πόλη».
Ακούγεται αυτονόητο. Μόνο που η Αθήνα κατάφερε επί δεκαετίες να αποδείξει πόσο δύσκολο είναι να εφαρμοστεί το αυτονόητο.
Η πόλη που χτίστηκε οικόπεδο οικόπεδο
Η μεταπολεμική Αθήνα περισσότερο οικοδομήθηκε παρά σχεδιάστηκε. Η αντιπαροχή συνέβαλε καθοριστικά στην αντιμετώπιση του στεγαστικού προβλήματος, στέγασε πολλές εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους και δημιούργησε περιουσίες. Μόνο που χτίζοντας πολυκατοικίες, δεν φρόντισε να χτίσει και μια λειτουργική πόλη. Κάθε οικόπεδο είχε τον ιδιοκτήτη του, κάθε πολυκατοικία τον εργολάβο της και κάθε οικοδομική άδεια τη δική της λογική. Το σύνολο προέκυπτε εκ των υστέρων και συνήθως καλούνταν να προσαρμοστεί στα τετελεσμένα.
Πρώτα χτίζαμε και μετά ψάχναμε πού θα χωρέσουν οι δρόμοι, τα σχολεία, οι πλατείες και το πράσινο. Δεν είναι άδικη αυτή η περιγραφή για την Αθήνα, είναι απλώς η ιστορία της. Μια πόλη που απέκτησε τεράστια δυναμική, αλλά πλήρωσε ακριβά την απουσία συνολικού σχεδιασμού. Και που ακόμη προσπαθεί να διορθώσει, με έργα και παρεμβάσεις, όσα δεν προέβλεψε όταν έπρεπε.
Το πλεονέκτημα της λευκής σελίδας
Το The Ellinikon έχει ένα προνόμιο σπάνιο για την Αθήνα. Τη δυνατότητα να σχεδιαστεί μια ολόκληρη περιοχή πριν χτιστεί. Στα 6.200 στρέμματα σχεδιάζονται κατοικίες, σχολεία, εμπορικές δραστηριότητες, αθλητικές εγκαταστάσεις και ένα Μητροπολιτικό Πάρκο περίπου 2.000 στρεμμάτων. Με δρόμους, υποδομές και καθημερινές διαδρομές που μπορούν να προβλεφθούν εξαρχής, αντί να αναζητούμε ύστερα από είκοσι χρόνια λύσεις σε προβλήματα που θα μπορούσαμε να είχαμε αποφύγει.
Αυτό είναι το πραγματικό πλεονέκτημα της επένδυσης απέναντι στην Αθήνα της αντιπαροχής. Όχι η κλίμακα ή η αρχιτεκτονική των κτιρίων, αλλά η δυνατότητα συνολικού σχεδιασμού. Μια ευκαιρία που δεν εγγυάται την επιτυχία, αλλά δημιουργεί τις προϋποθέσεις της.
Η Αθήνα δεν σταματά στην περίφραξη
Υπάρχει, ωστόσο, μια λεπτομέρεια που θα ενδιέφερε ιδιαίτερα τον Saarinen. Το The Ellinikon δεν χτίζεται σε μια έρημη περιοχή. Γύρω του υπάρχουν το Ελληνικό, η Αργυρούπολη, η Γλυφάδα και ο Άλιμος. Πόλεις με τη δική τους ζωή, τις δικές τους ανάγκες και προβλήματα. Η νέα ανάπτυξη θα πρέπει να συνυπάρξει μαζί τους και, κυρίως, να συνδεθεί οργανικά με αυτές.
Το Sports Park δίνει ήδη ένα πρώτο παράδειγμα. Το Μητροπολιτικό Πάρκο, οι ποδηλατόδρομοι, οι πεζόδρομοι και οι υπόλοιποι δημόσιοι χώροι μπορούν να διευρύνουν τις επιλογές των κατοίκων ολόκληρης της περιοχής. Αρκεί οι συνδέσεις να λειτουργούν στην πράξη και η πρόσβαση να είναι πραγματικά εύκολη.
Αντίστοιχα, οι χιλιάδες νέοι κάτοικοι του The Ellinikon θα χρησιμοποιούν τις αγορές, τις υπηρεσίες και τις υποδομές των γειτονικών Δήμων. Θα αποτελούν μέρος της τοπικής οικονομίας και της κοινωνικής ζωής.
Το στοίχημα, επομένως, δεν περιορίζεται στην επιτυχία μιας μεγάλης επένδυσης. Αφορά τη σχέση της με την υπόλοιπη Αθήνα. Και αυτή είναι μια σχέση που δεν μπορεί να σχεδιαστεί αποκλειστικά μέσα στα όρια των 6.200 στρεμμάτων.
Ένα παλιό κτίριο σε μια καινούργια πόλη
Ο Ανατολικός Αεροσταθμός του Saarinen έχει σήμερα μια ιδιαίτερη θέση σε αυτή την ιστορία. Σε μια περιοχή που μεταμορφώνεται ριζικά, η διατήρησή του κρατά ορατή τη σύνδεση του Ελληνικού με το παρελθόν του.
Η σημασία της ξεπερνά το ίδιο το κτίριο. Μια μεγάλη ανάπλαση μπορεί να ενσωματώσει την ιστορία του τόπου στον νέο σχεδιασμό. Και στην περίπτωση του Ελληνικού, η ιστορία αυτή περιλαμβάνει ένα αυθεντικό έργο ενός από τους σημαντικότερους αρχιτέκτονες του 20ού αιώνα.
Ο Saarinen δεν γνώρισε ποτέ το Ελληνικό όπως το γνωρίσαμε εμείς. Άφησε όμως πίσω του έναν αεροσταθμό, που μας δίνει την αφορμή να σκεφτούμε και τη σημερινή μεταμόρφωση της περιοχής. Τη σχέση κάθε κτιρίου με τον χώρο γύρω του, τις λειτουργίες που εξυπηρετεί και το ευρύτερο σύνολο στο οποίο ανήκει.
Από το αεροδρόμιο της Αθήνας στη δημιουργία ενός καινούργιου κομματιού της πόλης, η κλίμακα αλλάζει. Η ανάγκη για συνολικό σχεδιασμό γίνεται ακόμη μεγαλύτερη.
Αυτή είναι και η μεγάλη πρόκληση του The Ellinikon. Να αποδείξει ότι στην Αθήνα μπορούμε επιτέλους να σχεδιάζουμε μια πόλη πριν αρχίσουμε να τη χτίζουμε.
Διαβάστε ειδήσεις για τα Νότια Προάστια Αττικής στο Notiesdiadromes.gr
Κάντε like στη σελίδα μας στο Facebook
