Από την έντυπη έκδοση της εβδομαδιαίας εφημερίδας ΝΟΤΙΕΣ ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ – 17/06/2026
Γράφει ο Στάθης Παρασκευάς
Τι ακριβώς άφησε πίσω της η μεταπολεμική Ελλάδα; Ποιο δημόσιο κτίριο των τελευταίων δεκαετιών γεννά δέος; Ποια νέα συνοικία σχεδιάστηκε με αισθητική συνοχή;
Ορισμένες πόλεις κλείνουν μέσα τους μια μεγάλη αλήθεια για την αντίληψή μας περί αισθητικής. Πόλεις που μοιάζουν να έχουν δύο εντελώς διαφορετικά πρόσωπα. Το ένα είναι εντυπωσιακό, διαθέτει απαράμιλλη ομορφιά και αποτελεί σημείο αναφοράς. Το άλλο είναι η αποθέωση της αδιαφορίας, της κοινοτοπίας, της προχειρότητας και της κακογουστιάς.
Η Κέρκυρα είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα. Εκεί βλέπει κανείς πως ότι δημιουργήθηκε στο παρελθόν, κάτω από διαφορετικές ιστορικές και πολιτισμικές επιρροές, έγινε με σεβασμό στην ομορφιά, στην κλίμακα και στη συνοχή του τοπίου. Αντίθετα, το μεγαλύτερο μέρος της σύγχρονης παρέμβασης, προδίδει μια ισοπεδωμένη νοοτροπία, χωρίς ταυτότητα και χωρίς αισθητική φροντίδα. Γι’ αυτό και το νησί αποτελεί ίσως το καλύτερο παράδειγμα για να καταλάβει κανείς πώς χτίστηκε η σύγχρονη Ελλάδα.
Από τη μια πλευρά βρίσκεται η παλιά πόλη. Ένας κόσμος σχεδόν αριστουργηματικός. Στενά καντούνια που αναπνέουν ιστορία, καμάρες, στοές, πλατείες, προσόψεις με αρμονία και χρώματα που γερνούν όμορφα μέσα στον χρόνο, συνθέτουν ένα σκηνικό σπάνιας ομορφιάς. Ομορφιά και αρμονία που συναντά κανείς σχεδόν παντού.
Και έπειτα, σχεδόν βίαια, περνά κανείς στη σύγχρονη πόλη. Την καινούργια πόλη της Κέρκυρας που είναι κτισμένη «πλάτη με πλάτη» με την παλιά. Η μετάβαση δεν είναι απλώς μια αλλαγή σκηνικού αλλά ένα αρχιτεκτονικό σοκ. Ενώ η Παλιά Πόλη παραμένει ένα ζωντανό μνημείο αισθητικής, η νέα πόλη της Κέρκυρας αποτελεί σε μεγάλο βαθμό το αντίθετό της. Πολυκατοικίες χωρίς χαρακτήρα, δρόμοι που μοιάζουν να προέκυψαν περισσότερο από ανάγκη παρά από σχεδιασμό και ένα αστικό περιβάλλον που καμία σχέση δεν έχει με την ιστορική κληρονομιά που βρίσκεται λίγα μόλις μέτρα μακριά.
Τι άφησε πίσω της η μεταπολεμική Ελλάδα;
Και έτσι γεννιέται το αυτονόητο ερώτημα. Πώς γίνεται ο ίδιος τόπος να παράγει δύο τόσο διαφορετικές εκδοχές του εαυτού του;
Η απάντηση βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την πόλη. Η παλιά Κέρκυρα δεν χτίστηκε με τη λογική της στιγμής. Χτίστηκε με την ιδέα ότι η πόλη αποτελεί ένα ενιαίο έργο, όπου η εικόνα, η λειτουργία και η διάρκεια συνυπάρχουν. Γι’ αυτό και ότι έχει απομείνει από εκείνη την περίοδο δεν λειτουργεί μόνο ως μνημείο, αλλά ως ολοκληρωμένο περιβάλλον ζωής. Το ίδιο ισχύει και για το σύνολο της ιστορικής αστικής ταυτότητας του νησιού, από το Αχίλλειο και το Μον Ρεπό μέχρι το Λιστόν, τα φρούρια και τις πλατείες. Όλα συγκροτούν μια αντίληψη πόλης όπου η αισθητική δεν ήταν πολυτέλεια αλλά προϋπόθεση.
Και τότε το ερώτημα γίνεται ακόμη πιο άβολο. Τι ακριβώς άφησε πίσω της η μεταπολεμική Ελλάδα; Ποιο δημόσιο κτίριο των τελευταίων δεκαετιών γεννά δέος; Ποια νέα συνοικία σχεδιάστηκε με αισθητική συνοχή; Ποιο έργο της σύγχρονης ελληνικής πόλης μπορεί πραγματικά να σταθεί δίπλα στην κληρονομιά της παλιάς Κέρκυρας;
Η απάντηση είναι μάλλον απογοητευτική. Η μεταπολεμική Ελλάδα δεν οικοδόμησε πόλεις, οικοδόμησε κυρίως τις ανάγκες της στιγμής. Βεβαίως, οι συνθήκες της εποχής ήταν δύσκολες. Η μαζική αστυφιλία, οι στεγαστικές ανάγκες και η οικονομική στενότητα απαιτούσαν γρήγορες λύσεις. Όμως η αναγκαιότητα δεν εξηγεί από μόνη της την απουσία αισθητικής που χαρακτήρισε μεγάλο μέρος της οικοδόμησης των επόμενων δεκαετιών.
Κάπως έτσι δημιουργήθηκαν ολόκληρες γειτονιές χωρίς χαρακτήρα. Πολυκατοικίες η μια δίπλα στην άλλη, δρόμοι χωρίς σχέδιο και πόλεις που συχνά μοιάζουν μεταξύ τους. Χτίσαμε γρήγορα και πρόχειρα και τελικά πολλές ελληνικές πόλεις απέκτησαν μια αίσθηση προσωρινότητας.
Η αισθητική δεν ήταν ποτέ το ζητούμενο
Η μετάβαση από την παλιά πόλη της Κέρκυρας στη νέα πόλη, δεν είναι απλώς μια αλλαγή σκηνικού, αλλά ένα αρχιτεκτονικό σοκ
Και φυσικά η Κέρκυρα δεν είναι η μόνη περίπτωση. Το ίδιο μοτίβο επαναλαμβάνεται στο Ναύπλιο, όπου η νεοκλασική ομορφιά της παλιάς πόλης συγκρούεται με την άναρχη επέκταση των επόμενων δεκαετιών. Στα Χανιά και στο Ρέθυμνο, όπου λίγα τετράγωνα έξω από τις ενετικές συνοικίες αρχίζει η γνώριμη ελληνική πραγματικότητα του μπετόν και της προχειρότητας. Στη Ρόδο, όπου ακόμη και οι Ιταλοί του Μεσοπολέμου άφησαν πίσω τους μια πολεοδομική συνοχή που δύσκολα συναντά κανείς στη μεταγενέστερη ελληνική οικοδόμηση. Και φυσικά στην Αθήνα, όπου η πόλη που κάποτε οραματίστηκαν ο Κλεάνθης και ο Σάουμπερτ ως μια ευρωπαϊκή πρωτεύουσα με νεοκλασική ταυτότητα, μετατράπηκε σταδιακά σε μια αχανή μάζα αντιπαροχής.
Κάπως έτσι διαμορφώθηκε ένα περιβάλλον στο οποίο η ομορφιά δεν αποτέλεσε ποτέ πραγματικό συλλογικό ζητούμενο. Και αυτό το περιβάλλον έγινε σταδιακά δεδομένο. Δεν αμφισβητήθηκε, δεν συζητήθηκε, δεν αντιμετωπίστηκε ως επιλογή. Απλώς έγινε το φόντο της καθημερινότητας.
Συνηθίσαμε την ασχήμια τόσο, ώστε σταματήσαμε να τη βλέπουμε
Η αφορμή για αυτές τις σκέψεις ήρθε από τις συζητήσεις και τα σχόλια στα κοινωνικά δίκτυα γύρω από τον ουρανοξύστη του Ελληνικού και την επίδρασή του στο αττικό τοπίο. Είναι πράγματι εντυπωσιακή η ευαισθησία πολλών συμπολιτών μας σε θέματα αρχιτεκτονικής αισθητικής. Μια πλημμυρίδα αρνητικών σχολίων προκλήθηκε από μια παραπλανητική εικόνα που έγινε viral και εμφάνιζε τον Riviera Tower να ανταγωνίζεται την Ακρόπολη, παρότι τα δύο σημεία απέχουν περίπου δεκαπέντε χιλιόμετρα.
Ωστόσο, το αξιοσημείωτο δεν είναι αυτό. Είναι το γεγονός ότι για πολλούς συμπολίτες μας ο Riviera Tower θεωρείται αισθητική προσβολή και αλλοίωση του αττικού τοπίου. Και εδώ βρίσκεται μια ενδιαφέρουσα αντίφαση. Ένα μεμονωμένο στοιχείο μπορεί να πυροδοτεί έντονες αντιδράσεις, την ώρα που το συνολικό αστικό περιβάλλον μέσα στο οποίο ζούμε καθημερινά έχει παγιωθεί ως κάτι σχεδόν αόρατο αισθητικά.
Ίσως επειδή συνηθίσαμε τόσο πολύ την εικόνα των ελληνικών πόλεων ώστε σταματήσαμε να τη βλέπουμε. Ίσως επειδή η προχειρότητα, όταν επαναλαμβάνεται επί δεκαετίες, παύει να προκαλεί εντύπωση. Κι όμως, αν υπάρχει κάτι που διδάσκει η Κέρκυρα, είναι ότι η αισθητική μιας πόλης δεν είναι δευτερεύον ζήτημα. Είναι μέρος της ποιότητας ζωής, της συλλογικής μνήμης και τελικά της ίδιας της ταυτότητάς της.
Διαβάστε ειδήσεις για τα Νότια Προάστια Αττικής στο Notiesdiadromes.gr
Κάντε like στη σελίδα μας στο Facebook
