Από την έντυπη έκδοση της εβδομαδιαίας εφημερίδας ΝΟΤΙΕΣ ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ – 22/07/2026
Γράφει ο Στάθης Παρασκευάς
Στο Άμστερνταμ συμβαίνει κάτι που για τα ελληνικά δεδομένα μοιάζει σχεδόν παράδοξο. Ολόκληρες περιοχές δημιουργούνται από την αρχή. Νέα κανάλια, νέοι δρόμοι, νέα οικοδομικά τετράγωνα και χιλιάδες κατοικίες προστίθενται στον χάρτη της πόλης σαν να υπήρχαν πάντα.
Η περιοχή IJburg αναπτύχθηκε πάνω σε τεχνητά νησιά για να φιλοξενήσει περίπου 50.000 κατοίκους, ενώ το Haven-Stad σχεδιάζεται να μετατρέψει μια παλιά βιομηχανική ζώνη σε μια νέα αστική περιοχή με περίπου 70.000 κατοικίες. Κανείς δεν αντιμετωπίζει αυτές τις παρεμβάσεις ως κάτι έκτακτο. Είναι απλώς η φυσιολογική συνέχεια μιας πόλης που θεωρεί αυτονόητο ότι θα συνεχίσει να εξελίσσεται.
Αυτό ίσως είναι και το πιο ενδιαφέρον που μας θυμίζει σήμερα το The Ellinikon. Όχι μόνο επειδή αποτελεί τη μεγαλύτερη αστική ανάπτυξη που βρίσκεται σε εξέλιξη στην Ευρώπη, αλλά επειδή μας αναγκάζει να ξανασκεφτούμε τι σημαίνει η εξέλιξη μιας πόλης. Μήπως τελικά το λάθος δεν είναι ότι αλλάζουν οι πόλεις; Μήπως το λάθος είναι ότι εμείς εξακολουθούμε να πιστεύουμε πως κάποια στιγμή ολοκληρώνονται, τελειώνουν;
Μια πόλη που δεν αλλάζει, γερνά
Και όμως δεν τελειώνουν ποτέ. Και δεν θα μπορούσαν να τελειώσουν. Οι ανάγκες των ανθρώπων δεν μένουν ίδιες. Οι μετακινήσεις αλλάζουν, η τεχνολογία αλλάζει, το κλίμα αλλάζει, ο πληθυσμός αλλάζει, οι απαιτήσεις για περισσότερο πράσινο, καλύτερους δημόσιους χώρους και ποιοτικότερη καθημερινότητα μεταβάλλονται συνεχώς. Αν μια πόλη παραμείνει αμετάβλητη μέσα σε αυτή την πραγματικότητα, στην ουσία αρχίζει να γερνά. Μια πόλη που σχεδιάστηκε για 500.000 αυτοκίνητα δεν μπορεί να λειτουργεί το ίδιο όταν κυκλοφορούν ένα εκατομμύριο.
Η Αθήνα, όμως, κουβαλά μια διαφορετική εμπειρία. Για σχεδόν δεκαπέντε χρόνια, η οικονομική κρίση και στη συνέχεια η πανδημία επιβράδυναν σχεδόν κάθε μεγάλη αλλαγή. Η πόλη έμαθε να ζει με λιγότερα εργοτάξια, λιγότερες επενδύσεις, λιγότερες φιλοδοξίες. Συνηθίσαμε στην ακινησία. Ξεμάθαμε να θεωρούμε φυσιολογικό ότι μια ευρωπαϊκή πρωτεύουσα μπορεί να αλλάζει κάθε χρόνο. Ίσως γι’ αυτό σήμερα κάθε μεγάλη παρέμβαση μοιάζει μεγαλύτερη από όσο πραγματικά είναι.
Εκεί που η Ελλάδα παίρνει χαμηλό βαθμό
Κι όμως η εικόνα αρχίζει να αλλάζει. Το πρώτο τμήμα του The Ellinikon ανοίγει πλέον σταδιακά στους πολίτες. Το παραλιακό μέτωπο αποκτά νέες λειτουργίες. Περιοχές που για δεκαετίες παρέμεναν αναξιοποίητες, επιστρέφουν στην καθημερινότητα της πόλης. Δεν πρόκειται μόνο για ένα μεγάλο έργο. Πρόκειται για την επιστροφή μιας αντίληψης που είχαμε σχεδόν ξεχάσει. Ότι οι πρωτεύουσες δεν εξελίσσονται με άλματα κάθε τριάντα χρόνια, αλλά με μια διαρκή αλληλουχία μικρών και μεγάλων αλλαγών.
Εδώ, όμως, αρχίζει και η δυσκολότερη συζήτηση. Γιατί το πραγματικό ζητούμενο δεν είναι να δημιουργήσεις έναν καινούργιο χώρο. Είναι να αποδείξεις ότι μπορείς να τον διατηρήσεις ζωντανό. Σε αυτό το σημείο η Ελλάδα δεν έχει ποτέ καλή επίδοση. Αναλώνουμε ατέλειωτη ενέργεια για τις μελέτες, τους διαγωνισμούς, τα χρονοδιαγράμματα και το κόστος ενός έργου. Και βέβαια συζητάμε ελάχιστα για τη ζωή του μετά τα εγκαίνια. Για το αν θα είναι καθαρό, ασφαλές και σωστά συντηρημένο. Για το αν θα προσαρμόζεται στις ανάγκες που θα προκύψουν ύστερα από πέντε ή δέκα χρόνια. Για το αν θα εξακολουθεί να προσφέρει την ίδια ποιότητα που υποσχόταν την πρώτη ημέρα.
Το νέο πάρκο θα είναι στην ίδια κατάσταση πέντε χρόνια μετά;
Και όμως, εκεί ακριβώς βρίσκεται η διαφορά ανάμεσα στις πόλεις που απλώς χτίζουν και στις πόλεις που εξελίσσονται. Το Άμστερνταμ δεν προσθέτει νέες γειτονιές επειδή του περισσεύει χώρος. Τις προσθέτει επειδή η πόλη του 2050 δεν μπορεί να λειτουργήσει με τον χάρτη του 1990. Το Άμστερνταμ δεν αποτελεί πρότυπο επειδή δημιουργεί νέες συνοικίες. Αποτελεί πρότυπο επειδή σχεδιάζει τη ζωή της πόλης για τις επόμενες δεκαετίες.
Το ίδιο ισχύει για την Κοπεγχάγη, που συνεχίζει να επεκτείνει το δίκτυο ποδηλατοδρόμων της, ή για το Παρίσι, που ανασχεδιάζει διαρκώς τον δημόσιο χώρο του. Καμία από αυτές τις πόλεις δεν πιστεύει ότι έφτασε στην τελική της μορφή. Αντιθέτως, θεωρούν ότι η μεγαλύτερη αποτυχία θα ήταν να πάψουν να προσαρμόζονται.
Ίσως αυτό να είναι και το σημαντικότερο στοίχημα της Αθήνας την επόμενη δεκαετία. Όχι να αποκτήσει απλώς περισσότερα έργα, αλλά να αποκτήσει μια διαφορετική κουλτούρα απέναντι σε αυτά. Να τα αντιμετωπίζει ως χώρους που χρειάζονται συνεχή φροντίδα, βελτίωση και προσαρμογή. Να σταματήσουμε να θεωρούμε τη συντήρηση μια βαρετή τεχνική λεπτομέρεια και να την αναγνωρίσουμε ως βασική προϋπόθεση ποιότητας ζωής. Όπως έχει αποδείξει η εμπειρία, στην Ελλάδα το δύσκολο δεν είναι να ανοίξεις ένα πάρκο, το δύσκολο είναι να το βρεις στην ίδια κατάσταση πέντε χρόνια αργότερα.
Το πραγματικό τεστ για το the Ellinikon θα γίνει σε δέκα χρόνια
Μέσα σε αυτή τη συζήτηση, το The Ellinikon αποκτά μια σημασία που ξεπερνά τα όρια της ίδιας της επένδυσης. Το πραγματικό του τεστ δεν θα είναι οι εντυπωσιακές εικόνες ούτε τα χρονοδιαγράμματα. Θα είναι αν δέκα χρόνια από σήμερα, οι Αθηναίοι θα το χρησιμοποιούν ως αυτονόητο μέρος της ζωής τους. Αν συμβεί αυτό, τότε δεν θα έχει πετύχει μόνο ένα έργο.
Οι μεγάλες πόλεις δεν ολοκληρώνονται ποτέ. Όχι επειδή ζουν διαρκώς μέσα στα εργοτάξια, αλλά επειδή δεν σταματούν να προσαρμόζονται στους ανθρώπους που ζουν μέσα σε αυτές. Και ίσως αυτή να είναι η σημαντικότερη αλλαγή που αρχίζει να διακρίνεται σήμερα και στην Αθήνα. Δεν αφορά μόνο όσα χτίζονται. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο θα μάθουμε να ζούμε μαζί τους όταν οι κορδέλες θα έχουν κοπεί, οι γερανοί θα έχουν φύγει και η καθημερινότητα θα είναι εκείνη που θα δίνει, κάθε μέρα, την πραγματική τους αξία.
Διαβάστε ειδήσεις για τα Νότια Προάστια Αττικής στο Notiesdiadromes.gr
Κάντε like στη σελίδα μας στο Facebook
